Αποχαιρετισμός στον Τσάβες

 

Το όραμα της κοινωνικής ισότητας και δικαιοσύνης, η αντίσταση απέναντι στην καταπίεση, από όπου και αν προέρχεται αυτή και τέλος, μια υπόσχεση: Venceremos! Ένα κείμενο αφιερωμένο στη μνήμη του Ούγκο Τσάβες και τον ασυμβίβαστο αγώνα μιας ηπείρου, μέσα από τα τραγούδια διαμαρτυρίας της Λατινικής Αμερικής 

 

Το «πολιτικό πένθος» είναι η μεγαλύτερη αναγνώριση για έναν πολιτικό που πεθαίνει. Και έχει φανεί περίτρανα αυτές τις ώρες που ακολούθησαν τον θάνατο του Ούγκο Τσάβες, ότι ο θρήνος των Βενεζολάνων είναι πάνω απ’ όλα θρήνος πολιτικός. Η συμπάθεια και η θλίψη για την απώλεια του ανθρώπου έπεται, δεν προηγείται. Και αυτό είναι κατάκτηση. Άγνωστη έννοια σε εμάς, εδώ στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης, αλλά κατάκτηση. Σε συνδυασμό δε, με το πάρτι που εξελίσσεται στον Λευκό Οίκο και το αρχηγείο της CIA από τους «γκρίνγκος», είναι προφανής η σημασία του πολιτικού Τσάβες όχι μόνο για τη χώρα του, αλλά για ολόκληρη την Αμερική, λατινική και μη.

Η πρώτη μου αντίδραση, μόλις έμαθα τον θάνατο του Τσάβες, ήταν να ψάξω – σχεδόν ενστικτωδώς – στο ίντερνετ ένα βίντεο που είχα ανακαλύψει πριν αρκετό καιρό. Σε αυτό ο πρόεδρος της Βενεζουέλας απαγγέλλει τους στίχους από τον «Ruperto», ένα βαθιά αντικαπιταλιστικό τραγούδι του επίσης Βενεζολάνου τραγουδοποιού, Αλί Πριμέρα. Το βίντεο μπορείτε να το δείτε κι εσείς στο τέλος της παραγράφου και να διαπιστώσετε μόνοι σας την επικοινωνία του πολιτικού με το λαό. Είναι συγκλονιστικός ο Τσάβες. Απλός, ειλικρινής, ξεχειλίζει από εκείνη τη μοναδική σιωπηρή ένταση που όμως είναι έτοιμη να ξεσπάσει ανά πάσα στιγμή.

Είναι μια σπάνια, ξεχωριστή ράτσα οι Λατινοαμερικάνοι. Δεν έχω ταξιδέψει ποτέ στην ήπειρό τους, όμως γνώρισα πολλούς στην Ισπανία στα χρόνια που έμεινα εκεί. Τελείως διαφορετική ιδιοσυγκρασία από τους Ευρωπαίους. Περήφανοι, αγωνιστές, ολιγαρκείς, πεισματάρηδες, ασυμβίβαστοι, βασανισμένοι όσο κανείς στον κόσμο όλο. Διαθέτουν όμως τρία όπλα ανίκητα. Τα πρώτα δυο είναι το όραμα και η πίστη. Το όνειρο για κοινωνική ισότητα και δικαιοσύνη και η σιγουριά ότι θα το κατακτήσουν όποιο και αν είναι το κόστος. Το τρίτο είναι ίσως το μοναδικό θετικό που τους άφησαν οι «κονκισταδόρες», η γλωσσική ενότητα.


Ολόκληρη η Αμερική κάτω από τις ΗΠΑ μιλάει ισπανικά (εκτός από τη Βραζιλία). Το γεγονός αυτό βοήθησε στη δημιουργία μιας ενιαίας κοινωνικής, πολιτικής και πολιτιστικής ταυτότητας που ξεκινάει από τα βόρεια σύνορα του Μεξικού και φτάνει μέχρι τη Γη του Πυρός. Ο ιμπεριαλισμός αιώνων από διάφορα ρεμάλια όπως οι Ισπανοί, οι Πορτογάλοι, οι Ολλανδοί, οι Άγγλοι, οι Γάλλοι και άλλοι, όχι μόνο σφυρηλάτησε αυτή την ενιαία ταυτότητα στους αυτόχθονες λαούς, αλλά και γιγάντωσε την επιθυμία τους για αυτοδιάθεση και κατ’ επέκταση, ειρήνη και ευημερία.


Φωτισμένοι ηγέτες όπως ο Σιμόν Μπολίβαρ, ο Χοσέ δε Σαν Μαρτίν, ο Χοσέ Αρτίγας, ο Εμιλιάνο Ζαπάτα, ο Πάντσο Βίγια, ο Αουγούστο Σέσαρ Σαντίνο, για να αναφέρουμε μόνο μερικούς, ενέπνευσαν τους λαούς της Λατινικής Αμερικής και τους οδήγησαν σε επαναστάσεις τόσο εθνικοαπελευθερωτικές όσο και κοινωνικοανατρεπτικές. Στη συνέχεια έκανε την εμφάνισή του ο ιμπεριαλισμός των ΗΠΑ, ο οποίος με συνεχόμενα πραξικοπήματα θέλησε να ελέγξει τον πλούτο των χωρών ολόκληρης της ηπείρου, τοποθετώντας αχυράνθρωπους και δικτάτορες που με τη συμβολή, βοήθεια και υποστήριξη της CIA αιματοκύλισαν τις χώρες αυτές, βυθίζοντας στη φτώχεια και την ανέχεια τους κατοίκους τους.


Οι ηγέτες ποτέ δεν έλειψαν από τη βασανισμένη Αμερική. Τη σκυτάλη πήραν αγωνιστές όπως ο Φιντέλ Κάστρο, ο Τσε Γκεβάρα, ο Χακόμπο Άρμπενς, ο Ντανιέλ Ορτέγα, ο Σαλβαδόρ Αγέντε και πολλοί άλλοι, που φρόντισαν να ανανεώσουν και να οδηγήσουν τα απελευθερωτικά κινήματα σε ολόκληρη την ήπειρο. Στα μέσα του 20ου αιώνα, μαζί με την αναζωπύρωση της αντίστασης απέναντι στις ΗΠΑ, έκανε την εμφάνισή του ένα νέο κίνημα, τελείως διαφορετικό από τα υπόλοιπα, αυτό των τραγουδιών διαμαρτυρίας. Οι μεγάλοι ποιητές της Λατινικής Αμερικής, όπως ο Πάμπλο Νερούδα και ο Νικολάς Γκιγιέν, ενέπνευσαν τους συνθέτες, στιχουργούς και τραγουδοποιούς όλης της ηπείρου και οι λαοί απέκτησαν ένα ακόμα όπλο.

Όσο παράξενο ή υπερβολικό και αν ακούγεται, το πολιτικό τραγούδι ενώνει τους Λατινοαμερικάνους.

Αποτελεί πλέον μέρος αυτής της ενιαίας ταυτότητας της ηπείρου. Και το πιο εντυπωσιακό είναι πως όταν βρεθούν σε μια συγκέντρωση, σε μια πορεία, σε μια διαδήλωση, σε οποιαδήποτε εκδήλωση πολιτιστική, πολιτική ή κοινωνική, και αρχίσουν να τραγουδούν κάποιο από τα αναρίθμητα τραγούδια διαμαρτυρίας, γίνονται μια γροθιά. Οι στίχοι – μακράν οι πιο σκληροί από τα τραγούδια διαμαρτυρίας όλου του κόσμου – και οι μελωδίες και ρυθμοί, μεταμορφώνουν το πλήθος σε καταιγίδα αποφασισμένη να παρασύρει οτιδήποτε βρεθεί μπροστά στο δρόμο της.


Είναι σίγουρο πως αυτές τις τελευταίες μέρες έχετε διαβάσει πολλά κείμενα για τη ζωή και την πορεία του Ούγκο Τσάβες. Από τη γέννησή του μέχρι και τον θάνατό του. Για όσα προσπάθησε, για όσα κατάφερε, για όσα δεν πρόλαβε ή δεν μπόρεσε να πετύχει, για το όραμά του για την αγαπημένη του Βενεζουέλα. Θα μπορούσα να κάνω το ίδιο, αλλά προτιμώ να τον αποχαιρετήσουμε με έναν διαφορετικό τρόπο. Κάνοντας μαζί ένα «ταξίδι» στη Λατινική Αμερική μέσα από τα τραγούδια διαμαρτυρίας και τους κυριότερους εκπροσώπους του κινήματος της Nueva Canción, να γνωρίσουμε τους στίχους, τις μελωδίες και πάνω απ’ όλα τα συνθήματα που ενέπνευσαν τον Τσάβες, το λαό του και τον ασυμβίβαστο αγώνα ολόκληρης της ηπείρου.

 

ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΗΣ ΛΑΤΙΝΙΚΗΣ ΑΜΕΡΙΚΗΣ

 

Το πολιτικό τραγούδι εξαπλώθηκε σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική μέσα στη δεκαετία του ’50, κυρίως στην Αργεντινή, τη Χιλή και την Καραϊβική. Εμφανίστηκε ως μορφή αντίδρασης στον ιμπεριαλισμό των ΗΠΑ, που σκλήρυνε ακόμα περισσότερο μετά την επιτυχία της Κουβανέζικης επανάστασης και τον πολλαπλασιασμό αριστερών εστιών αντίστασης. Οι λαοί της Κεντρικής και της Νότιας Αμερικής διάλεξαν να εκφραστούν μέσα από το τραγούδι, αφού ήταν η ίδια η παράδοσή τους που τους οδήγησε σε αυτό.

Οι μουσικές φόρμες μέσα από τις οποίες εκφράζεται η αμφισβήτηση, είναι πολλές και προέρχονται από την παράδοση όλων των καταπιεσμένων λαών της Αμερικής. Συνδυάζονται κυρίως η μουσική των Άνδεων, η μαύρη μουσική, η ισπανική μουσική, η κουβανέζικη και τα κυριότερα είδη της παραδοσιακής μουσικής των κρατών που απαρτίζουν τη Λατινική Αμερική: Chacarera, zamba, chamamé, milonga (Αργεντινή), cueca (Χιλή), bambuco, joropo (Κολομβία), son, bolero, guajira (Κούβα), huapango, corrido, ranchera (Μεξικό), huyano (Βολιβία), marimba, punta (Νικαράγουα), guarania (Παραγουάη), zamacueca (Περού) και πολλά άλλα. 


Η γλωσσική ενότητα της ηπείρου διευκόλυνε τη διεθνοποίηση των πολιτικών τραγουδιών. Το «el pueblo unido, jamás será vencido» των Quilapayun από τη Χιλή, αντηχεί ακόμα και σήμερα σε όλα τα κράτη της Αμερικής νότια των ΗΠΑ. Στη δεκαετία του ’50 έκανε την εμφάνισή του αυτό το νέο είδος τραγουδιού. Ήδη πριν τον πόλεμο, από τη δεκαετία του ’30, ο Atahualpa Yupanqui έδωσε καινούργιο νόημα στην παραδοσιακή μουσική της Αργεντινής με το πολιτικοποιημένο περιεχόμενο των στίχων του. Ακολουθώντας αυτό το δρόμο, η Mercedes Sosa δημιούργησε τη δεκαετία του ’60 το κίνημα της Nueva Canción, που στη συνέχεια εξαπλώθηκε σε κάθε γωνιά της ηπείρου.


Από την άλλη μεριά των Άνδεων, η χιλιανή ποιήτρια Violeta Parra έδωσε έμπνευση σε όλες τις δημιουργικές δυνάμεις της Nueva Canción Chilena και αυτοκτόνησε το 1966, γράφοντας πριν το τέλος της το συγκλονιστικό «Gracias a la vida». Αν κάτι ένωνε – και συνεχίζει να ενώνει – όλους αυτούς τους λαούς και τους τροβαδούρους τους, αυτό δεν είναι άλλο από τον κοινό εχθρό: τον βορειοαμερικάνο «gringo» ή «yankee» των βιαιοτήτων και της εκμετάλλευσης. Και τον ίδιο στόχο: μια αυτόνομη, ανεξάρτητη και αλληλέγγυα Λατινική Αμερική, με κοινωνική δικαιοσύνη, ειρήνη, ανάπτυξη και πρόοδο. Είναι ώρα όμως να ξεκινήσουμε το «ταξίδι» μας…

1. ATAHUALPA YUPANQUI (ΑΡΓΕΝΤΙΝΗ)

O Héctor Roberto Chavero Aramburo γεννήθηκε το 1908 στην Αργεντίνικη πάμπα και θεωρείται ο «πατέρας» του μουσικού κινήματος της Nueva Canción. Σε νεαρή ηλικία ταξίδεψε στη βορειοδυτική Αργεντινή αλλά και βορειότερα, κατά μήκος της οροσειράς των Άνδεων, για να έρθει σε επαφή με τους αυτόχθονες πληθυσμούς και να γνωρίσει την ιστορία τους. Παράλληλα άρχισε να μαθαίνει κιθάρα και να γράφει τα πρώτα του τραγούδια, ενώ άλλαξε το όνομά του σε Atahualpa Yupanqui για να τιμήσει τους δυο θρυλικούς βασιλιάδες των Ίνκας. Υπήρξε μέλος του ΚΚ της Αργεντινής μέχρι το 1952. Τη δεκαετία του ’50 η μουσική του ακουγόταν σε ολόκληρη τη Νότια Αμερική και ο ίδιος περιόδευσε στην Ευρώπη, ηχογραφώντας δίσκους στη Γαλλία.


Στις αρχές του ’60 η Mercedes Sosa ηχογράφησε τα τραγούδια του Yupanqui και η φήμη του εξαπλώθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο. Το 1967 εγκαταστάθηκε μόνιμα στη Γαλλία, αλλά δε σταμάτησε να επισκέπτεται την πατρίδα του μέχρι το 1976, όταν κατέλαβε την εξουσία ο Βιντέλα. Ο Atahualpa Yupanqui πέθανε το 1992 στη Νιμ αφήνοντας πίσω το μεγάλο του έργο, που επηρέασε ολόκληρη τη μουσική σκηνή της Λατινικής Αμερικής και έθεσε τις βάσεις για το τραγούδι διαμαρτυρίας. Θεωρείται ο κορυφαίος μουσικός της παραδοσιακής αργεντίνικης μουσικής του 20ου αιώνα και συνθέσεις του έχουν διασκευαστεί από αναρίθμητους καλλιτέχνες τόσο στη Λατινική Αμερική, όσο και στον υπόλοιπο κόσμο.


Ακούστε: Ότι και αν βρείτε, θα αξίζει τον κόπο. Υπέροχα άλμπουμ η «Zamba de Vargas» και το «L' Integrale».

Ένα από τα πιο όμορφα μεταφορικά τραγούδια του Atahualpa Yupanqui, «los ejes de mi carreta» (οι άξονες της άμαξάς μου).

2. MERCEDES SOSA (ΑΡΓΕΝΤΙΝΗ)

Η Mercedes Sosa υπήρξε η μεγαλύτερη φωνή της Λατινικής Αμερικής, ένα αξεπέραστο σύμβολο διαμαρτυρίας και αντίστασης. Η «La Negra» γεννήθηκε το 1935 στην Αργεντινή και σε ηλικία 15 χρονών ηχογράφησε τον πρώτο της δίσκο. Με την υπέροχη κοντράλτο φωνή της ερμήνευσε για πάνω από μισό αιώνα σε κάθε γωνιά της γης τα παραδοσιακά τραγούδια των Άνδεων. Συνεργάστηκε με όλους ανεξαιρέτως τους συνθέτες της Nueva Canción και έγινε η μεγαλύτερη πρέσβειρα του πολιτικού τραγουδιού της Νότιας Αμερικής σε όλο τον κόσμο, «η φωνή όσων δεν έχουν φωνή», όπως χαρακτηριστικά την αποκαλούσαν. 


Ήρθε σε σύγκρουση με τον δικτάτορα Βιντέλα, συνελήφθη, φυλακίστηκε και εξορίστηκε. Ερμήνευσε τραγούδια του Victor Jara, της Violeta Parra, του Caetano Veloso, των Pablo Milanes και Silvio Rodriguez, του Milton Nascimento, του Ariel Ramirez, του Atahualpa Yupanqui και πολλών άλλων. Ηχογράφησε περίπου 40 δίσκους, ενώ συνεργάστηκε με καλλιτέχνες όπως η Joan Baez, η Νάνα Μούσχουρη, ο Lucio Dalla, ο Joan Manuel Serrat, η Luz Casal κ.α. Η Mercedes Sosa πέθανε στις 4 Οκτωβρίου 2009 σε νοσοκομείο του Μπουένος Άιρες.

Ακούστε: Oπωσδήποτε την υπέροχη «Misa Criolla» του Ariel Ramirez (1999), το «Homenaje a Violeta Parra» (1971) και το «Mercedes Sosa interpreta a Atahualpa Yupanqui» (1977).

Η «Negra» ερμηνεύει το αριστούργημα της Χιλιανής ποιήτριας Violeta Parra «Gracias a la vida».

3. INTI ILLIMANI (ΧΙΛΗ)

Οι Inti Illimani είναι ένα χιλιάνικο συγκρότημα παραδοσιακής μουσικής, ίσως το σημαντικότερο παγκοσμίως του κινήματος της Nueva Canción. Δημιουργήθηκαν το 1967 από φοιτητές του Πολυτεχνείου του Σαντιάγο και έγιναν αμέσως γνωστοί από το τραγούδι τους «Venceremos» (θα νικήσουμε), που χρησιμοποιήθηκε ως προεκλογικός ύμνος της «Λαϊκής Ενότητας» του Σαλβαδόρ Αγέντε. Το όνομά τους σημαίνει ο ήλιος του Ιλιμάνι (βουνό των Βολιβιανών Άνδεων). Το πραξικόπημα του Πινοτσέτ (1973) τους βρήκε στην Ευρώπη όπου έκαναν περιοδεία και τα νέα της σφαγής και του βασανισμού των Χιλιανών πολιτών, τους ανάγκασαν να παραμείνουν αυτοεξόριστοι στο εξωτερικό (Ιταλία) για πολλά χρόνια.


Σε αυτή την περίοδο των 15 χρόνων, το γκρουπ υιοθέτησε καινούργια μουσικά στοιχεία, κυρίως από την ευρωπαϊκή κλασική παράδοση, δημιουργώντας ένα πολύ ιδιαίτερο ηχόχρωμα. Οι Inti Illimani έχουν περιοδεύσει σε ολόκληρο τον κόσμο μεταφέροντας τους αγώνες των λαών της Λατινικής Αμερικής μέσα από την υπέροχη μουσική τους που συνδυάζει έντονα στοιχεία φολκλόρ και βαθιά πολιτικοποιημένους στίχους. Το 1988 επέστρεψαν στη Χιλή, ενώ το 2001 τρία από τα ιστορικά μέλη αποχώρησαν δημιουργώντας τους Inti Historico. Έχουν κυκλοφορήσει περίπου 50 δίσκους, ενώ έχουν συνεργαστεί με όλους τους εκπροσώπους της Nueva Canción στη Λατινική Αμερική.


Ακούστε: Τρία από τα «διαμάντια» τους, το πρώτο τους LP «Por la CUT» (1968), το «Viva Chile» (1973) και το «La Nueva Canción Chilena» (1974).

Οι Inti Illimani τραγουδούν το «Venceremos», ύμνο της προεκλογικής εκστρατείας του Σαλβαδόρ Αγέντε και της «Unidad Popular» (1970).

4. VICTOR JARA (ΧΙΛΗ)

Ο Victor Jara, πολύπλευρη προσωπικότητα (δάσκαλος, θεατρικός σκηνοθέτης, ποιητής και τραγουδοποιός), γεννήθηκε το 1932 κοντά στο Σαντιάγο και στρατεύτηκε κάτω από τη σημαία της «Unidad Popular» και του Σαλβαδόρ Αγέντε. Το έργο του είναι βαθιά επηρεασμένο από τον Atahualpa Yupanqui, την Violeta Parra και τον ποιητή Pablo Neruda. Τα τραγούδια του συνδυάζουν την παραδοσιακή μουσική της Χιλής και τις αριστερές του ιδέες, οι οποίες τον έκαναν γνωστό σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική.


Την ημέρα του πραξικοπήματος των Πινοτσέτ και CIA, συνελήφθη και οδηγήθηκε στο Στάδιο του Σαντιάγο. Εκεί οι πράκτορες του Κίσινγκερ, όταν αποκαλύφθηκε η ταυτότητά του, τον βασάνισαν άγρια, του έσπασαν τα πλευρά και όλα τα δάχτυλα και τον προκαλούσαν ειρωνικά να τους παίξει κιθάρα. Ο Jara μέσα σε φρικτούς πόνους, τραγούδησε το «Venceremos», τον ύμνο της «Unidad Popular» και τότε οι εξοργισμένοι βασανιστές του τον εκτέλεσαν με ριπές αυτόματων και στη συνέχεια τον πέταξαν σε ένα χαντάκι έξω από την πόλη. Τα τραγούδια του Jara μιλάνε για αγάπη, ειρήνη και κοινωνική δικαιοσύνη, ενώ ο ίδιος παραμένει ένα από τα σημεία αναφοράς της Nueva Canción Chilena και σύμβολο της πάλης για τα ανθρώπινα δικαιώματα σε ολόκληρο τον κόσμο.


Ακούστε: Τα τρία αριστουργήματα του Χιλιανού τραγουδοποιού, το «Pongo en tus manos abiertas» (1969), το «El derecho de vivir en paz» (1971) και το «Canto por travesura» (1973).

Ένα από τα ομορφότερα τραγούδια του Jara είναι το «Σε θυμάμαι Αμάντα» από το «Pongo en tus manos abiertas». Το έχει ερμηνεύσει και η Μαρία Φαραντούρη στα «Τραγούδια διαμαρτυρίας».

5. CARLOS MEJIA GODOY (ΝΙΚΑΡΑΓΟΥΑ)

Ο Carlos Mejia Godoy γεννήθηκε το 1943 στο Σομότο, ένα μικρό χωριό στη βόρεια Νικαράγουα. Ξεκίνησε την καλλιτεχνική του πορεία από το ραδιόφωνο, φτιάχνοντας σατιρικά τραγούδια, τα οποία έπαιζε με το συγκρότημά του «Los de Palacaguina». Μαζί με τον αδερφό του Luis Enrique, επίσης μουσικό, γοητεύτηκαν από το κίνημα της Nueva Canción και από τη δεκαετία του ’70 άρχισαν να βγάζουν δίσκους με παραδοσιακές λατινοαμερικάνικες φόρμες και έντονα πολιτικοποιημένο στίχο. Ο Carlos προσχώρησε στους Sandinistas και συνέθεσε τον ύμνο του Απελευθερωτικού Μετώπου (Frente Sandinista de Liberacion Nacional).


Όταν οι Sandinistas κατέλαβαν την εξουσία στη Νικαράγουα, έλαβε μέρος σε πάμπολλες πολιτιστικές επιτροπές της επαναστατικής κυβέρνησης και για μικρό διάστημα έγινε και γραμματέας στο υπουργείο πολιτισμού. Συνεχίζει μέχρι σήμερα την ενασχόλησή του με την πολιτική και τις περιοδείες με τους «Los de Palacaguina» σε ολόκληρο τον κόσμο. Το σπουδαιότερο έργο του θεωρείται η «Misa Campesina Nicaraguense», η λειτουργία της εργατικής τάξης, με στοιχεία μαρξιστικής θεολογίας (ο Χριστός παρουσιάζεται ως αντάρτης) και παραδοσιακή μουσική. Η «Misa» πρωτοπαίχτηκε το 1975 στη Μανάγκουα, αλλά διακόπηκε βίαια από την Εθνοφρουρά του δικτάτορα Αναστάσιο Σομόσα.

Ακούστε: Φυσικά την «Misa Campesina Nicaraguense» με υπέροχα τραγούδια όπως το «Cristo de Palacaguina» και το «Credo», αλλά και τα τραγούδια των Sandinistas.

Ο Carlos Mejia Godoy και το συγκρότημά του τραγουδούν για τη Νικαράγουα στο φεστιβάλ της Μανάγκουα (Απρίλιος 1983). Στη σκηνή δεσπόζει η μεγάλη φωτογραφία του Augusto Cesar Sandino.

6. CARLOS PUEBLA (ΚΟΥΒΑ)

Ο Carlos Puebla γεννήθηκε το 1917 στο μικρό λιμάνι Manzanilla στη νότια Κούβα. Αυτοδίδακτος στην κιθάρα, σπούδασε αρμονία και θεωρία της μουσικής και από τη δεκαετία του ’30 άρχισε να συνθέτει σον και μπολέρος. Στη δεκαετία του ’50 άλλαξε το στιλ του και υιοθέτησε τον πολιτικό στίχο, διακωμωδώντας τον δικτάτορα Μπατίστα. Τάχθηκε δίπλα στον Φιντέλ Κάστρο και τα στρατευμένα του τραγούδια τού έδωσαν το παρατσούκλι ο «τραγουδιστής της επανάστασης». Από το 1962 έκανε συχνές εμφανίσεις στην ιστορική «Bodeguita del medio», ενώ περιόδευσε σε ολόκληρο τον κόσμο με το συγκρότημά του «Los Tradicionales», μεταφέροντας παντού τις μουσικές της Κούβας.


Το βράδυ της 3ης Οκτωβρίου του 1965, λίγες ώρες μετά την ανάγνωση στον κουβανέζικο λαό της αποχαιρετιστήριας επιστολής του Τσε Γκεβάρα από τον Φιντέλ Κάστρο, ο Κάρλος Πουέμπλα συνέθεσε το πιο γνωστό του τραγούδι. Το «Hasta siempre comandante» ήταν η «απάντηση» των Κουβανών στο γράμμα του Τσε και έγινε το μουσικό σύμβολο της κουβανέζικης επανάστασης σε ολόκληρο τον κόσμο. Ο Πουέμπλα πέθανε το 1989 στην Αβάνα και 5 χρόνια αργότερα η στάχτη του μεταφέρθηκε στην Manzanilla. Στον τάφο του είναι γραμμένη η φράση: «εγώ είμαι αυτό που είμαι, ένας απλός τροβαδούρος που τραγουδά…»

Ακούστε: Είτε τα μπολέρος της πρώτης του περιόδου είτε τα επαναστατικά του τραγούδια, όλη η μουσική του Carlos Puebla είναι ένα ταξίδι στην κουβανέζικη μουσική και τις φόρμες της.

Ο Carlos Puebla και οι «Los Tradicionales» τραγουδούν «Και τότε ήρθε ο Φιντέλ».

7. QUILAPAYUN (ΧΙΛΗ)

Οι Quilapayun είναι ένα από τα σημαντικότερα συγκροτήματα folk μουσικής της Νότιας Αμερικής.

Δημιουργήθηκαν το 1965 στην Χιλή και επηρέασαν όσο λίγοι την Nueva Canción Chilena. Με τα παραδοσιακά όργανα των Άνδεων και τα χαρακτηριστικά μαύρα πόντσος που έγιναν σήμα κατατεθέν τους, υπηρέτησαν τη «Λαϊκή Ενότητα» του Σαλβαδόρ Αγέντε, μεταφέροντας τα υπέροχα επαναστατικά τραγούδια τους σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική. Το όνομά τους σημαίνει «οι τρεις γενειοφόροι άντρες» στη διάλεκτο mapuche της νότιας Χιλής (από τα τρία ιδρυτικά μέλη του γκρουπ).


Όταν το 1973 ο Πινοτσέτ και η CIA κατέλαβαν με το αιματηρό πραξικόπημα την εξουσία στη Χιλή, οι Quilapayun πρόλαβαν να εγκαταλείψουν τη χώρα και αυτοεξορίστηκαν στη Γαλλία, όπου παρέμειναν πάνω από μια δεκαετία. Συνεργάστηκαν με τον Angel Parra, τον Victor Jara, τους Inti Illimani, τον Nicolas Guillen, τον Atahualpa Yupanqui και πολλούς άλλους συνθέτες και τραγουδοποιούς και κυκλοφόρησαν πάνω από 40 δίσκους.


Ακούστε: Την υπέροχη «Cantata Santa Maria de Iquique» (1970), το «El pueblo unido, jamás será vencido» (1974), αλλά και τις μοναδικές τους εκτελέσεις στα παραδοσιακά τραγούδια ολόκληρης της Λατινικής Αμερικής.

Οι Quilapayun ερμηνεύουν «τα τείχη» σε στίχους του εθνικού ποιητή της Κούβας, Nicolas Guillén.

8. AMPARO OCHOA (ΜΕΞΙΚΟ)

Η Amparo Ochoa γεννήθηκε στην πόλη Culiacan (δυτικό Μέξικο) το 1946 και πέρασε τα παιδικά της χρόνια στην Κόστα Ρίκα. Εργάστηκε ως δασκάλα, όμως από το 1969 εγκαταστάθηκε στην Πόλη του Μεξικού και αφοσιώθηκε στο τραγούδι. Γοητεύτηκε από το κίνημα της Nueva Canción και τους μεγάλους λατινοαμερικάνους τραγουδοποιούς. Οι στίχοι των τραγουδιών της Οτσόα μιλούν για τη ζωή, τους εργάτες, τους φοιτητές και τα κοινωνικά ζητήματα που απασχολούν τη χώρα της.
Ερμήνευσε πολλά παραδοσιακά τραγούδια της Μεξικάνικης επανάστασης και έμεινε γνωστή για την απλότητά της και το γεγονός ότι οι περισσότερες εμφανίσεις της γίνονταν σε λαϊκές συνοικίες, στο Πανεπιστήμιο, σε μικρά μπαρ και καφέ, ακόμα και στο δρόμο. Περιόδευσε σε ολόκληρο τον κόσμο, ηχογράφησε περίπου 25 δίσκους, ενώ συνεργάστηκε με όλη την αφρόκρεμα της Nueva Canción στη Λατινική Αμερική. Κορυφαία στιγμή της θεωρείται το LP «La Maldicion de Malinche». Η Αμπάρο Οτσόα πέθανε το 1994.

Ακούστε: τα «Yo pienso que a mi pueblo» (1978), «Cancionero popular mexicano Vol. I» (1980) και «La Maldicion de Malinche».

Η Amparo Ochoa ερμηνεύει το γνωστότερο ίσως τραγούδι της μεξικάνικης επανάστασης του Pancho Villa, την περίφημη «Adelita».

9. ALI PRIMERA (ΒΕΝΕΖΟΥΕΛΑ)

Ο Ali Rafael Primera γεννήθηκε το 1942 στο χωριό Coro της δυτικής Βενεζουέλας. Η παιδική του ηλικία ήταν πολύ δύσκολη, αφού έχασε πολύ μικρός τον πατέρα του και η μητέρα του άλλαζε συνεχώς τόπο διαμονής στην χερσόνησο του Paraguana, για να μπορέσει να βρει δουλειά. Ο μικρός Αλί έγινε λούστρος για να βοηθήσει την κατάσταση και στην εφηβεία του ασχολήθηκε με το μποξ για να συντηρεί την οικογένειά του. Το 1960 εγκαταστάθηκε στο Καράκας και άρχισε σπουδές στο Χημικό. Εκείνη την εποχή ξεκίνησε να γράφει τραγούδια, στην αρχή για χόμπι και αργότερα πιο συστηματικά. Το 1967 πήρε μέρος στον διαγωνισμό τραγουδιών διαμαρτυρίας του Πανεπιστημίου των Άνδεων και με το «No basta rezar» (δεν φτάνει να προσεύχεσαι) έγινε μέσα σε μια νύχτα γνωστός σε ολόκληρη τη Βενεζουέλα.


Από το 1969 μέχρι και το 1973 βρέθηκε στη Ρουμανία με μια υποτροφία του ΚΚ της Βενεζουέλας για να συνεχίσει τις σπουδές του και ταξίδεψε σε όλη την Ευρώπη, ηχογραφώντας και τον πρώτο του δίσκο στη Γερμανία. Κατόπιν επέστρεψε στην πατρίδα του και αφοσιώθηκε πλέον ολοκληρωτικά στη μουσική. Έχουν κυκλοφορήσει 14 δίσκοι με τραγούδια του. Οι συνθέσεις του Πριμέρα έχουν ως θέμα τους τη φτώχεια, την καταπίεση και την κοινωνική ανισότητα, ενώ τα χαρακτηρίζει ίσως ο πιο μαχητικός πολιτικοποιημένος στίχος του κινήματος της Nueva Canción. Ο Αλί Πριμέρα σκοτώθηκε το 1985 σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα στο Καράκας.

Ακούστε: το «Lo primero de Ali Primera» (1973), το « Canción para los valientes» (1976) και το «La Patria es el Hombre» (1977).

Ίσως το πιο γνωστό τραγούδι του Ali Primera, η ιστορία του «Ruperto», δονούσε μέχρι πρόσφατα τις μεγάλες συγκεντρώσεις του Hugo Chavez.

10. JOAN BAEZ (ΗΠΑ)

Η Joan Chandos Baez γεννήθηκε το 1941 στη Νέα Υόρκη από Μεξικάνικης καταγωγής πατέρα και Σκωτσέζα μητέρα. Από μικρή έμαθε κιθάρα και πιάνο, ενώ καλλιέργησε και τη φωνή της. Η δουλειά του πατέρα της στην UNESCO ανάγκαζε την οικογένεια να μετακινείται συνεχώς, με αποτέλεσμα η Joan να έρθει σε επαφή με πολλές και διαφορετικές κουλτούρες στην Αμερική, την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. Το 1959 ηχογράφησε τον πρώτο της δίσκο και δυο χρόνια αργότερα γνώρισε τον Bob Dylan. Η Baez μυήθηκε στα τραγούδια διαμαρτυρίας του Guthrie και στους μεγάλους ποιητές της Λατινικής Αμερικής και της γενιάς των beatnik και άρχισε να εκφράζει μέσα από τις εμφανίσεις της αλλά και τις δημόσιες τοποθετήσεις της, την αντίθεσή της στον πόλεμο, την καταπίεση και την κοινωνική ανισότητα.


Τάχθηκε ενεργά κατά του πολέμου του Βιετνάμ, πήρε μέρος στο Woodstock και ασχολήθηκε με τα ατομικά δικαιώματα των μειονοτήτων, τη φτώχεια, το περιβάλλον, τη θανατική ποινή, τον πόλεμο στο Ιράκ κ.ά. Έχει κάνει δεκάδες περιοδείες σε όλο τον κόσμο και η φωνή της έχει συνδεθεί άρρηκτα με το τραγούδι διαμαρτυρίας σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της υδρογείου. Θεωρείται μια από τις μεγαλύτερες ακτιβίστριες των ΗΠΑ, έχει ηχογραφήσει πάνω από 30 δίσκους και έχει τραγουδήσει σε 8 διαφορετικές γλώσσες.

Ακούστε: Το «Diamonds & Rust» (1975) και το ισπανόφωνο «Gracias a la vida» (1974).

Το παραδοσιακό «No nos moveran» με μια υπέροχη εισαγωγή, όπου η Joan Baez απαγγέλλει το ποίημα του Pablo Neruda «Alturas de Machu Picchu» από το «Canto General». Συγκλονιστικό…

 

Πηγές: Le siècle rebelle, mercedessosa.com.ar, inti-illimani.cl, quilapayun.com, lospobresdelatierra.org, Wiki

HASTA SIEMPRE COMANDANTE CHÁVEZ...

Από αυτό το μικρό αφιέρωμα στη μνήμη του Ούγκο Τσάβες, δε θα μπορούσε να λείπει η «κραυγή» που ενώνει όλους τους καταπιεσμένους και αδικημένους από το βόρειο Μεξικό μέχρι και τη νότια Αργεντινή: «El pueblo unido, jamás será vencido!» (λαός ενωμένος, ποτέ νικημένος). Με αυτό το τραγούδι ας πούμε "hasta siempre" στον κομαντάντε της Βενεζουέλας φέρνοντας στη σκέψη μας τα λόγια του Τσε Γκεβάρα, όταν αποχαιρέτησε τη μητέρα του στο σταθμό του Μπουένος Άιρες, ξεκινώντας τη δική του περιπέτεια: «Φεύγει ένας στρατιώτης της Αμερικής»…

Αν σας άρεσε το θέμα κάντε ένα “Like” και κοινοποιήστε το στους Φίλους σας…!